stalk-palavras

της Σοφίας Τσιλιβαράκη

Η Παρενοχλητική παρακολούθηση (Stalking), ορίζεται ως αφανής βία που συνίσταται σε διάφορες κατ’ εξακολούθησιν ενέργειες σε βάρος κάποιου ατόμου, οι οποίες  μπορεί και να αποτελούν ποινικά αδικήματα. Η συμπεριφορά του ‘’stalker’’  περιλαμβάνει την εμμονική προσπάθειά του να επικοινωνεί με το θύμα (μέσω τηλεφώνου ,διαδικτύου κτλ),την παρακολούθησή του (εισβολή στην οικία του, στο χώρο εργασίας του, επιτήρηση και προσέγγιση του σε κοινωνικές εκδηλώσεις κτλ),συκοφαντικές ενέργειες σε βάρος του ( π,χ μέσω διαδικτύου –κυρίως των μέσων κοινωνικής δικτύωσης),πράξεις που τελεί στο όνομα του θύματος(παραγγελία προϊόντων ή ακύρωση αυτών ,αποστολή κακόβουλων ηλεκτρονικών μηνυμάτων κτλ) και τέλος τη στρατολόγηση ατόμων για να τον αναπληρώνουν στις ως άνω δραστηριότητες ή για να τα στρέφει κατά το θύματος. Συχνά οι στενοί φίλοι του θύματος και η οικογένειά του υφίστανται την καταδιωκτική μανία του.H Παρ ενοχλητική παρακολούθηση δεν οροθετείται χρονικά και  μπορεί να διαρκέσει για πολλά χρόνια, με αποτέλεσμα το θύμα να κατακρεουργηθεί ψυχικά ,λόγω του φόβου που αναγκάζεται να βιώνει καθημερινά.

Αξίζει να επισημανθεί ότι το φαινόμενο αυτό που έχει λάβει επιδημικές διαστάσεις, αφορά θύματα σε ποσοστό 75 % γυναίκες και 25 % άνδρες για αυτό έχει αξιολογηθεί ως μορφή έμφυλης βίας. Σε μια προσπάθεια σχολιασμού της ψυχοπαθολογίας του ‘’stalker’’ ιδιαίτερα επιβοηθητικές  αποδεικνύονται  οι  επιστήμες  της εγκληματολογίας  και της ψυχιατρικής. Ο άνθρωπος αυτός πάσχει από παραισθητικές διαταραχές και διαταραχές προσωπικότητας. Η πλειονότητα είναι μοναχικοί άνθρωποι και κοινωνικά δυσλειτουργικοί .Τρομοκρατούν  «τον στόχο» τους μεταφράζοντας της εμμονή τους ως αληθινό ενδιαφέρον. Ανάγκες που κανείς δεν τους κάλυψε και δεν τις ξέχασαν ποτέ, παραμορφωτικές πεποιθήσεις σχετικά με την αγάπη και τη συντροφικότητα ,μοναξιά που δεν την άντεξαν, διαμορφώνουν την προσωπικότητά  τους. Επιδιώκουν απεγνωσμένα  να συνάψουν   μια σχέση αγάπης ή να ανακτήσουν  τη ΄΄ χαμένη τους εξουσία΄΄. Δε μπορούν να διαχειριστούν την απόρριψη  και  καταφεύγουν σε συμπεριφορές επιβολής οι οποίες τους ωθούν στην αυτοκαταστροφή .Είναι αναγκαίο ο  ‘’stalker’’  να υποβληθεί σε ψυχοθεραπεία και να ακολουθήσει θεραπευτική αγωγή προκειμένου να αποδεσμευτεί από τις καταστροφικές εμμονές του. Από την άλλη πλευρά ,ο παρενοχλούμενος συνήθως σχετίζεται κοινωνικά με τον ‘’δράστη’’ είτε σε ερωτικό επίπεδο, είτε σε φιλικό ή συναδελφικό. Πολλές φορές η επικοινωνία  μπορεί να εξαντλείται απλώς σε μια στοιχειώδη κοινωνική  σχέση (π.χ γείτονας, υπάλληλος καταστήματος κτλ).Μια  απλή έκφραση κοινωνικής αβρότητας πχ καλημέρα ή ένα χαμόγελο ερμηνεύεται ως ενδιαφέρον. Ακόμα και εκφράσεις τύπου:΄΄Άφησέ με ήσυχο /η’’ αξιολογούνται ως ‘’κάλεσμα’’. Ένας τρόπος που μπορεί να αποτρέψει τον ΄΄stalker΄΄ να συνεχίσει την παρενοχλητική συμπεριφορά του είναι η ψύχραιμη αγνόηση. Η επιδεικτική αγνόηση  όμως, που λαμβάνει τη μορφή της υπερβολής και εκδηλώνεται με ενέργειες που παρερμηνεύονται ως σημάδια προσοχής, φέρουν αντίθετα αποτελέσματα(πχ αναρτήσεις με υπονοούμενα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προβολή ή έντονες διαχύσεις με τον  συντρόφο ,προσβλητικές εκφράσεις κτλ) αφού ενισχύεται η εσφαλμένη  πεποίθηση ότι ο παρενοχλούμενος ΄΄ανταποκρίνεται΄.

Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, 7,5 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν πέσει θύματα παρενοχλητικής παρακολούθησης σε ένα χρόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες( το 2012),  με το   62% των θυμάτων καταδίωξης  να είναι γυναίκες και το 44% άνδρες .Αξίζει να σημειωθεί , ότι το υπερβολικά υψηλό ποσοστό που  αφορά  και τον γυναικείο πληθυσμό της Ευρώπης απορρέει από το τραγικό στατιστικό συμπέρασμα  ότι στην Ευρώπη σήμερα 1 στις 3 γυναίκες έχουν υποβληθεί σε κάποιο είδος βίαιης επίθεσης. Λόγω των ανησυχητικών διαστάσεων του φαινομένου, το 2011, το Συμβούλιο της Ευρώπης προέβλεψε με το άρθρο 34 της Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης ((Παρενοχλητική Παρακολούθηση) σχετικά με την  καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας,  την αντιμετώπιση του φαινομένου  με τη θέσπιση νομικών διατάξεων  σε κάθε χώρα. Η χώρα μας παρόλο που  το 2014 υπέγραψε τη σύμβαση της Κωνσταντινούπολης ,δεν έχει προβεί μέχρι σήμερα  στην κύρωσή της, ώστε να επιτευχθεί η ενσωμάτωση των νομικών μέτρων στο εθνικό μας δίκαιο. Το ελληνικό ποινικό δίκαιο δεν προβλέπει αυτοτελώς, ως ποινικά κολάσιμη πράξη, την παρενοχλητική παρακολούθηση ,αλλά τιμωρεί μεμονωμένες συμπεριφορές , οι οποίες εντάσσονται σε αυτήν  και προβλέπονται ως ποινικά αδικήματα , που προσβάλλουν τα έννομα αγαθά της τιμής ,(π,χ εξύβριση 361 ΠΚ , δυσφήμηση 362ΠΚ , συκοφαντική δυσφήμηση 363 ΠΚ,)  της παραβίασης απορρήτων (π.χ παραβίαση απορρήτων επιστολών 370 ΠΚ ,παραβίαση του απορρήτου της τηλεφωνικής επικοινωνίας και της προφορικής συνομιλίας 370ΑΠΚ) της ιδιοκτησίας ( πχ κλοπή 372 ΠΚ, ληστεία 380 ΠΚ, φθορά ξένης ιδιοκτησίας 381 ΠΚ,) . Καθίσταται σαφές, ότι οι πράξεις που προσβάλλουν τη ζωή , τη σωματική ακεραιότητα , την προσωπική ελευθερία και τη γενετήσια ελευθερία  είναι οι πιο σοβαρές καταλήξεις τις παρενοχλητικής συμπεριφοράς  (π.χ ανθρωποκτονία ,σωματικής βλάβες ,αρπαγή, βιασμός).

Η προσωπική τρομοκρατία πλήττει τα πιο ακριβά ατομικά δικαιώματα του ανθρώπου και ντροπιάζει τον πολιτισμένο κόσμο. Επείγει η θέσπιση όλων των απαραίτητων μέτρων για την εξάλειψή της. Ο παρενοχλούμενος υποφέρει, ταπεινώνεται και προσπαθεί καθημερινά να μαντέψει το βασανιστήριο στο οποίο θα τον υποβάλει ο ΄΄θύτης΄΄ του. Να κρυφτεί θέλει , να εξαφανιστεί για να ησυχάσει. Η μέρα του είναι φορτίο ασήκωτο  και  ο τρόμος του σαλεύει την ψυχή. Δραπέτης στην ίδια του τη ζωή καταντάει προκειμένου να ελευθερωθεί. Είναι σημαντικό να γίνει αντιληπτό ,ότι και ο  ΄΄θύτης ΄΄ είναι κυνηγημένος και αυτός. Φοβάται να απομακρυνθεί από το αντικείμενο της εμμονής του γιατί δεν έχει που να πάει. Φοβάται τη ζωή φοβάται να γυρίσει στη μοναξιά του ,φοβάται τον διάλογο με τον πληγωμένο του εγωισμό, φοβάται το παιδί μέσα του που θα του ζητήσει εξηγήσεις που δεν κατάφερε για άλλη μια φορά να αγαπηθεί..

Ολοκληρώνοντας , να τονίσω ότι η  κάθε έννομη τάξη πρέπει να προστατέψει τους πολίτες της ,με τη χάραξη μιας συνολικής νομοθετικής αντιμετώπισης του φαινομένου, η οποία θα ασχοληθεί  σφαιρικά, χωρίς να περιορίζεται  μόνο στη θέσπιση ποινικών διατάξεων αλλά θα περιλαμβάνει δράσεις σε πολλούς τομείς(διαρκής ενημέρωση πολιτών σχετικά με τα δικαιώματά τους και την αναγνώριση αυτής της αποκλίνουσας συμπεριφοράς, ψυχιατρική και ψυχολογική υποστήριξη των εμπλεκομένων, σχολική διαπαιδαγώγηση κτλ). Ασφαλώς, η διερεύνηση  των αιτίων που προκάλεσαν την παρενοχλητική δραστηριότητά  είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας για να το αντιμετωπίσεις με ουσιαστικό και εποικοδομητικό τρόπο περιορίζοντάς το σημαντικά.

Σοφία Τσιλιβαράκη

Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω

Κιν.6977239018