paidiaautismos

Τα τελευταία χρόνια συναντάμε όλο και περισσότερα παιδιά τα οποία διαγνώσκονται με το σύνδρομο του αυτισμού. Πλέον, ο όρος «αυτισμός» περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος καταστάσεων και συμπτωμάτων. Και τις ονομάζουμε « Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές» (ΔΑΔ). Περιλαμβάνουν μεγάλη ποικιλία νευροψυχιατρικών καταστάσεων, οι οποίες προκύπτουν από διάφορους περιβαλλοντικούς παράγοντες και μη, και εκδηλώνονται με ποικίλους τρόπους. Έτσι, θα λέγαμε ο «αυτισμός» είναι ένας όρος που σχετίζεται με διαταραχές που εκδηλώνονται με διαφορετικές μορφές σε κάθε παιδί (αυτιστικό φάσμα).

Ο αυτισμός είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν σωστά όσα βλέπουν, ακούν και γενικά αισθάνονται. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στις κοινωνικές σχέσεις, την επικοινωνία και τη συμπεριφορά τους. Ο αυτισμός είναι μια από τις πιο δυσνόητες και αινιγματικές καταστάσεις. Μέχρι και σήμερα δεν έχει βρεθεί η θεραπεία του.

Η αιτία του αυτισμού παραμένει άγνωστη. Κάποιες έρευνες δείχνουν ότι ίσως έχει να κάνει με  νευρολογικό πρόβλημα που επηρεάζει τα σημεία του εγκεφάλου που έχουν να κάνουν με τη γλώσσα και τις πληροφορίες που δίνουν οι αισθήσεις. Ίσως να υπάρχει κάποια δυσαναλογία ορισμένων νευροχημικών ουσιών στον εγκέφαλο. Ίσως να είναι και συνδυασμός παραγόντων που εμπλέκονται. Το αποτέλεσμα είναι τα άτομα με αυτισμό να έχουν δυσκολία στην εκμάθηση γλώσσας, στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και στις διαπροσωπικές σχέσεις με άλλους ανθρώπους.

Εκτός όμως από τα προβλήματα στη γλώσσα και τις κοινωνικές σχέσεις, τα παιδιά με αυτισμό πάσχουν από υπέρμετρη υπερκινητικότητα ή ασυνήθιστη παθητικότητα στις καθημερινές τους δραστηριότητες. Η γυμναστική μπορεί να βοηθήσει σημαντικά ώστε να αποκτήσουν μια ισορροπία στην κινητικότητά τους ενώ ταυτόχρονα έχει αποδειχτεί ότι προσφέρει πολλά οφέλη στα παιδιά με αυτισμό.

  • Μετά από μια μέτρια αερόβια δραστηριότητα παρουσιάζουν αύξηση του εύρους της προσοχής
  • Αύξηση συχνότητας εμφάνισης θετικών συμπεριφορών ως προς μια δραστηριότητα
  • Αύξηση ως προς το επίπεδο μιας σωστής απάντησης
  • Θετικά αποτελέσματα ως προς τον έλεγχο πολλών τύπων ακατάλληλων συμπεριφορών που συνδέονται με τον αυτισμό
  • Και φυσικά δε ξεχνάμε ότι όπως όλα τα παιδιά, βιώνουν μέσω της γυμναστικής έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής

Η εκγύμανση παιδιών με αυτισμό έχει κάποιες δυσκολίες, οι οποίες όμως με σωστή οργάνωση και κατανόηση των ιδιαιτεροτήτων του κάθε παιδιού μπορούν να μετριαστούν και έτσι να μεγιστοποιηθούν οι θετικές επιδράσεις της γυμναστικής στο παιδί.

Τα παιδιά με αυτισμό δυσκολεύονται ιδιαίτερα να παρακολουθήσουν δύο ερεθίσματα ταυτόχρονα. Όταν συμβαίνει αυτό, όταν δηλαδή δίνουμε παραπάνω από ένα ερέθισμα, τότε προκαλείται διάσπαση της προσοχής του παιδιού. Μπορεί να γίνει αντιληπτό από διάφορες συμπεριφορές όπως ξεσπάσματα, ρυθμικά παλαμάκια, περπάτημα στις μύτες των ποδιών, διακοπή ομιλίας, ακινησία κ.α.

Είναι σημαντικό κατά τη διάρκεια της άσκησης :

  • να δίνουμε μία απλή και ξεκάθαρη εντολή τη φορά.
  • Να δείχνουμε οι ίδιοι ακριβώς την κίνηση που πρέπει να εκτελέσουν τα παιδιά.
  • Και να το κάνουμε για πολλές επαναλήψεις.
  • Να καλύπτουμε τα παράθυρα – τουλάχιστον στην αρχή βοηθάει μέχρι να εξοικειωθούν- και να αφαιρούμε από τους τοίχους ότι τραβάει την προσοχή όπως πολύχρωμες αφίσες και διακοσμητικά.
  • Βοηθάει να αλλάζουμε ασκήσεις ώστε να μη βαριούνται. Πάντα όμως εισαγάγουμε την άσκηση με απλό τρόπο.

Τα παιδιά με αυτισμό δεν αγαπούν τις αλλαγές στη ρουτίνα. Κάτι τέτοιο μπορεί να οδηγήσει σε ξεσπάσματα και συμπεριφορές όπως αναφέραμε και παραπάνω. Είναι σημαντικό να κρατάμε σταθερή τη δομή της προπόνησης ακόμα και των ασκήσεων. Ίδιες ασκήσεις, με την ίδια σειρά, ίδιος αριθμός επαναλήψεων. Αν θέλουμε να αλλάξουμε κάτι μετά από κάποιο διάστημα, πάντα ένα τη φορά και προετοιμάζουμε τα παιδιά για την αλλαγή που θα κάνουμε εξηγώντας τους τι θα γίνει. Διευκολύνει αν η καινούρια άσκηση έχει κάποια κοινά στοιχεία με την προηγούμενη άσκηση που αντικαθιστά.

Στην αρχή αγνοούμε εντελώς τις ακατάλληλες συμπεριφορές του παιδιού. Του δίνουμε χρόνο να εξοικειωθεί με τις ασκήσεις, το πρόγραμμα, τις εντολές. Στην πορεία όμως, καθώς βλέπουμε ότι το παιδί αποκτά κάποια άνεση, προσπαθούμε να τις ελέγξουμε. Δεν αφήνουμε το παιδί π.χ να χτυπάει ρυθμικά παλαμάκια. Ένας αποτελεσματικός τρόπος είναι να τα βάλουμε να κάνουν κάτι που θα χρησιμοποιούν τα χέρια τους όπως κάμψεις. Έτσι αποσπάται η προσοχή τους ενώ κάνουν μια κινητική δεξιότητα, την οποία βέβαια την έχουμε δείξει και την γνωρίζουν ήδη.

Αθλήματα κατάλληλα για παιδιά με αυτισμό είναι

  • η κολύμβηση,

Δεν υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο ένα παιδί με αυτισμό δεν μπορεί να πάρει μέρος σε μία ομάδα κολύμβησης δεδομένου ότι τα μέλη της ομάδας κολύμβησης αγωνίζονται και προπονούνται χωριστά. Μερικές φορές, μπορεί να πάρει πολύ χρόνο σε ένα παιδί, ακόμη και για να βάλει τα δάχτυλα των ποδιών του μέσα στην πισίνα. Στην πορεία, όμως, το παιδί αρχίζει να απολαμβάνει και να διασκεδάζει με τη δραστηριότητα αυτή. Για αυτό το λόγο οι γονείς οφείλουν να δείχνουν υπομονή και να ενθαρρύνουν το παιδί τους να συμμετέχει στη φυσική άσκηση με καθοδήγηση και υποστήριξη.

  • ο στίβος,

Για τα παιδιά με αυτισμό ο στίβος μπορεί να είναι μία θαυμάσια απόδραση. Είναι ένα άθλημα που απαιτεί λιγότερη λεκτική επικοινωνία και τα παιδιά που διακρίνονται στο στίβο θεωρούνται αξιέπαινα και από τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας. Το τρέξιμο, όπως και η κολύμβηση, περιλαμβάνουν ρυθμικές κινήσεις που είναι παρόμοιες με στερεοτυπικές συμπεριφορές και μπορεί να αποσπάσουν την προσοχή των ατόμων με αυτισμό από το να χτυπάνε τα χέρια τους ή να περπατάνε στις μύτες των ποδιών. Με αυτό τον τρόπο η άσκηση μπορεί να μειώσει τις επαναλαμβανόμενες κινήσεις που παρουσιάζουν τα παιδιά με αυτισμό.

  • η ποδηλασία,

Το ποδήλατο μπορεί να είναι δύσκολο για τα παιδιά με αυτισμό καθώς η ισορροπία δεν είναι κάτι που αποκτιέται φυσικά. Συνεπώς η ποδηλασία δεν είναι απλή, καθώς για παράδειγμα η κυκλική κίνηση των ποδιών για την κίνηση των πεταλιών μπορεί να δυσκολέψει αρκετά ακόμη και το πιο χαρισματικό παιδί. Αφού εξοικειωθούν με τις βασικές δεξιότητες, το ποδήλατο μπορεί να γίνει ένας ωραίος τρόπος απόλαυσης της υπαίθρου, είτε αθλείται μόνο του, είτε σε μία ομάδα για διασκέδαση ή ανταγωνισμό. Ταυτόχρονα η οδήγηση ενός ποδηλάτου είναι μια εξαιρετική δραστηριότητα αισθητηριακής ολοκλήρωσης που μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να διαχειρίζεται την κίνηση συνδυάζοντας οπτικά και ακουστικά ερεθίσματα. Η ποδηλασία μπορεί να γίνει μέρος της καθημερινής τους ζωής όπως ακριβώς ο αυτισμός.

  • η ιππασία,

Πολλά παιδιά με αυτισμό εντάσσονται σε προγράμματα ιππασίας ως θεραπευτική δραστηριότητα. Μάλιστα δεν είναι καθόλου ασυνήθιστο για τα παιδιά με αυτισμό, να επικοινωνούν καλύτερα με τα ζώα, συγκριτικά με την επικοινωνία τους με τους ανθρώπους. Η ιππασία είναι κάτι περισσότερο από μια απλή φυσική εμπειρία. Η κίνηση του αλόγου βοηθάει στη βελτίωση της κυκλοφορίας, τον έλεγχο των μυών και του συντονισμού. Ο δεσμός που δημιουργείται μεταξύ αναβάτη και αλόγου είναι πολύ ισχυρός και πολύ σημαντικός για άτομα με αυτισμό.

Αυτισμός και καράτε.

Θα αναφερθώ λίγο περισσότερο στο καράτε  ( και κατ` επέκταση σε όλες τις πολεμικές τέχνες). Λόγω της προσωπικής μου εμπειρίας, ως γυμνάστρια και δασκάλα του παραδοσιακού καράτε της Οκινάουα, έχω εργαστεί αρκετές φορές με παιδιά με αυτισμό ή άλλες αναπτυξιακές διαταραχές όπως νοητική υστέρηση. Το καράτε έχει αποδειχτεί άριστη άσκηση για τα παιδιά με αυτές τις δυσκολίες μάθησης. Το καράτε παραδοσιακά διδάσκεται με τρόπους που εμπεριέχουν όλα όσα αναφέραμε παραπάνω. Έχει ρουτίνα, συγκεκριμένη δομή προπόνησης, πολλές επαναλήψεις, λίγες και απλές οδηγίες και περισσότερο οπτικές οδηγίες δηλ. δείχνω και οι μαθητές κάνουν ότι βλέπουν. Δουλεύουμε για μεγάλα χρονικά διαστήματα τα ίδια κινητικά μοτίβα και μαθητές δε χρειάζεται να επεξεργάζονται πολλά διαφορετικά ερεθίσματα. Δε χρειάζεται να μπούνε σε διαδικασία να έρθουν σε επαφή με άλλα παιδιά καθώς μπορούν να δουλεύουν ατομικά, τουλάχιστον στην αρχή. Προσωπικά, έχω αφαιρέσει από την προπόνηση τα στοιχεία επαφής μεταξύ των μαθητών, ώστε να μην παροτρύνω συμπεριφορές βίας καθώς είναι πιθανών να μη μπορούν να ξεχωρίσουν τα όρια του επιτρεπτού. Η εξάσκηση των βασικών (kihon) και των κάτα (kata) είναι αρκετή ώστε τα παιδιά να γυμναστούν, να αποκτήσουν πιο σύνθετες κινητικές δεξιότητες, να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και να μειώσουν δραστικά τις ακατάλληλες συμπεριφορές. Η εξάσκηση τέλος, δεν είναι απαραίτητο να γίνεται σε κάποιο χώρο με άλλα παιδιά αλλά μπορεί να γίνεται στο σπίτι όπου το παιδί μόνο του νιώθει μεγαλύτερη ασφάλεια και άνεση. Μπορεί το καράτε να μην έχει μεγάλη παράδοση στη χώρα μας, προτρέπω όμως τους γονείς που έχουν παιδιά με αυτισμό να το δοκιμάσουν. Η επιλογή βέβαια και του κατάλληλου δασκάλου είναι πολύ σημαντικός παράγοντας καθώς θα πρέπει να έχει εμπειρία με παιδιά με αυτισμό ή άλλες αναπτυξιακές διαταραχές, να είναι άνθρωπος με υπομονή και αγάπη για τα παιδιά και το κυριότερο να θυμάται ότι ο στόχος είναι η γενικότερη βελτίωση του παιδιού σε όλα τα επίπεδα και όχι η εκγύμναση ενός «αθλητή».

Η γυμναστική είναι απαραίτητη για μια υγιή ζωή και κανένας δεν πρέπει να τη στερείται ανεξάρτητα από τις ιδιαιτερότητες που μπορεί να έχει.

Βάσια Ντάμτσιου Καρυτινού

Γυμνάστρια- Διαιτολόγος

Δάσκαλος Παραδοσιακού Καράτε της Οκινάουα

Evexia Pro Persona exercise & diet